Rankery
Wstęp
Rankery to specyficzny typ gleby, który charakteryzuje się płytką, kamienistą strukturą oraz słabą ukształtowaniem. Powstają one głównie z kwarcowo-krzemianowych skał masywnych, takich jak granitoidy czy gnejsy. Ze względu na swoje unikalne właściwości, rankery mają istotne znaczenie w ekosystemach górskich, będąc siedliskiem dla specyficznych form roślinności. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej charakterystyce rankerów, ich systematyce oraz różnorodności podtypów.
Charakterystyka rankerów
Rankery należą do gleb słabo ukształtowanych, które zazwyczaj występują w wyżej położonych partiach górskich lub na stromych stokach. Ich profil glebowy jest stosunkowo płytki, o miąższości nieprzekraczającej 50 cm. W obrębie tej gleby można zauważyć niewielkie zróżnicowanie na poziomy genetyczne, co skutkuje ich jednolitą strukturą. Główne składniki masy glebowej rankerów to okruchy skalne, co nadaje im charakterystyczny kamienisty wygląd.
W rankerach wyróżnia się akumulacyjny poziom organiczny, który najczęściej przyjmuje formę moru lub modermoru. Odczyn gleby jest kwaśny, a pH w wodzie mieści się w zakresie od 3,5 do 5,0. Wysycenie kompleksu sorpcyjnego kationami zasadowymi wynosi zaledwie 5-10%, co świadczy o ubogiej dostępności składników odżywczych. W porównaniu do gleb inicjalnych, rankery są głębsze i zawierają nieco więcej próchnicy.
Miejsca występowania rankerów
Rankery występują przede wszystkim w górskich rejonach, szczególnie w grzbietowych partiach gór oraz na stromych stokach. Ich obecność wiąże się z trudnymi warunkami klimatycznymi, które sprzyjają procesom wietrzenia skał oraz ograniczają rozwój innych typów gleb. Wysoka wilgotność powietrza oraz zmienne temperatury są czynnikami wpływającymi na kształtowanie się tych gleb.
Ze względu na swoje specyficzne właściwości, rankery stanowią ważne siedlisko dla roślinności wysokogórskiej. Można tam spotkać różnorodne gatunki roślin, takie jak murawy alpejskie, zarośla połoninowe czy kosodrzewiny. Dodatkowo, rankery są miejscem występowania skarłowaciałych lasów oraz lasów reglowych, które są przystosowane do trudnych warunków glebowych i klimatycznych.
Systematyka rankerów
W systematyce gleb Polski z 2011 roku rankery klasyfikowane są jako typ gleby w rządzie gleby słabo ukształtowanej (S). Wyróżnia się cztery podtypy rankerów:
- Rankery typowe (SQt)
- Rankery butwinowe (SQbu)
- Rankery z cechami bielicowania (SQbi)
- Rankery z cechami brunatnienia (SQbr)
W systematyce gleb Polski z 1989 roku również klasyfikowano rankery jako typ gleby, dzieląc je na trzy podtypy: rankery właściwe, rankery brunatne oraz rankery bielicowane.
Podtypy rankerów
Rankery typowe
Rankery typowe charakteryzują się obecnością przynajmniej 10 cm poziomu organicznego/próchnicznego typu modermor na zwietrzelinie zawierającej co najmniej 60% okruchów skalnych. Zazwyczaj na głębokości od 15 do 20 cm znajduje się lita skała. Odczyn części ziemistych wynosi ≤5,0, co wskazuje na ich kwaśny charakter. Typowa sekwencja poziomów dla tego podtypu to O-C-R lub A-C-R.
Rankery butwinowe
Rankery butwinowe, znane również jako „tangel rankery”, posiadają głębszy poziom organiczny (butwinowy) typu mor lub modermor o pH równym 3,5-5,0 i strukturze włóknistej. Poziom ten kształtuje się pod wpływem niesprzyjających warunków klimatycznych oraz znacznym dostawom igliwia. Zwietrzelina poniżej zawiera przynajmniej 60% okruchów skalnych i może mieć domieszki próchnicy. Typowa sekwencja poziomów dla tego podtypu to O-AC-R.
Rankery z cechami bielicowania
Ten podtyp jest podobny do rankerów typowych oraz butwinowych, jednak charakteryzuje się słabo rozwiniętym poziomem eluwialnym znajdującym się pod poziomem organicznym. Poziom eluwialny ma zazwyczaj formę jaśniejszych plam lub soczewek. Zwietrzelina poniżej ma ciemnożółtą barwę ze względu na wymywanie próchnicy i związków żelaza. Typowa sekwencja poziomów to O-EB-C-R.
Rankery z cechami brunatnienia
Podtyp ten przypomina rankery typowe, ale posiada dodatkowo poziom wietrzenniowy Bw o cechach brunatnienia pod poziomem organicznym. Odczyn gleby rzadko przekracza wartość pH 5,0. Typowa sekwencja poziomów dla tego podtypu to O-AB-C-R.
Zakończenie
Rankery są interesującym przykładem gleb słabo ukształtowanych o specyficznych właściwościach i znaczeniu ekologicznych. Ich wyjątkowe cechy sprawiają, że odgrywają kluczową rolę w ekosystemach wysokogórskich i stanowią habitat dla wielu unikalnych gatunków roślinności. Dzięki różnorodności podtypów oraz ich różnorodnym warunkom występowania, rankery stanowią ważny element badań gleboznawczych oraz
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).