Reza Szah Pahlawi

Wprowadzenie

Reza Szah Pahlawi, urodzony 16 marca 1878 roku w małej miejscowości Alaszt, był szachem Iranu od 1925 do 1941 roku i założycielem dynastii Pahlawich. Jego panowanie przypadło na okres wielkich przemian w Iranie, które miały na celu modernizację kraju oraz centralizację władzy. W artykule przedstawimy jego życie, rządy oraz wpływ na historię Iranu.

Dzieciństwo i młodość

Reza Szah Pahlawi pochodził z ubogiej rodziny. Jego ojciec, pułkownik Abbas Ali, był członkiem armii prowincji Mazandaran. Od najmłodszych lat Reza wykazywał zainteresowanie wojskiem. W wieku 15 lat przyłączył się do perskiej Brygady Kozackiej, elitarnej jednostki wojskowej stworzonej przez Rosjan. Służba w tej formacji pozwoliła mu zdobyć doświadczenie oraz uznanie, co w przyszłości miało kluczowe znaczenie dla jego kariery politycznej.

Podczas swojego rozwoju wojskowego Reza Pahlawi doszedł do stopnia starszego sierżanta i zyskał zaufanie kadżarskiego księcia Abdola Hossajna Mizy Farmanfarmy. W tym okresie Iran borykał się z wieloma problemami: zacofaniem gospodarczym, bezprawiem oraz wpływami zagranicznymi, głównie ze strony Rosji i Wielkiej Brytanii.

Obalenie rządów Kadżarów

Reza Pahlawi, dostrzegając słabość rządu kadżarskiego oraz rosnące napięcia między mocarstwami, postanowił działać. Dzięki wsparciu Wielkiej Brytanii przeprowadził zamach stanu 21 lutego 1921 roku. Wyprowadził z Teheranu około 2000 żołnierzy Brygady Kozackiej i aresztował członków rządu. W wyniku tego działania Reza Pahlawi zyskał wpływy w kraju i został ministrem wojny.

Jego ambicje nie ograniczały się jedynie do militarnej dominacji. Wkrótce po zamachu stanu zmusił do emigracji ostatniego szacha Kadżarów, Ahmada Szaha, co otworzyło mu drogę do władzy.

Intronizacja na szacha Persji

Po kilku latach od zamachu stanu Reza Pahlawi zaaranżował sytuację, która pozwoliła mu na objęcie tronu. Zrezygnował ze wszystkich funkcji i wyjechał do wioski pod pretekstem kontemplacji. Jego zwolennicy jednak nieustannie namawiali go do powrotu do władzy. Kiedy Ahmad Szah zapowiedział swój powrót, irańskie zgromadzenie narodowe ogłosiło wymarcie dynastii Kadżarów i zaproponowało tron Rezie.

25 kwietnia 1926 roku Reza Pahlawi został koronowany jako Reza Szah Pahlawi. Nowa dynastia nosiła nazwę Pahlawich, nawiązującą do języków średnioperskiego i partyjskiego, co miało podkreślać iracką tożsamość narodową.

Rządy Rezy Szaha Pahlawiego

Początek rządów Rezy Szaha charakteryzował się szerokim zakresem reform mających na celu modernizację Iranu. Jego priorytetem była centralizacja władzy oraz wprowadzenie nowoczesnych rozwiązań gospodarczych i społecznych. Skupił się na uprzemysłowieniu kraju oraz poprawie infrastruktury.

Wśród najważniejszych reform można wymienić: ujednolicenie podatku gruntowego, zerwanie międzynarodowych umów Persji, organizację Centralnego Banku oraz budowę kolei transirańskiej. W 1935 roku doszło również do zmiany nazwy państwa z Persji na Iran.

Ważniejsze reformy

• 1926: Ujednolicenie podatku gruntowego oraz wprowadzenie obowiązku służby wojskowej.
• 1927: Zerwanie wszystkich międzynarodowych umów Persji oraz początek budowy kolei transirańskiej.
• 1928: Przekształcenie prawa gospodarczego i cywilnego na wzór zachodni.
• 1935: Otwarcie uniwersytetu w Teheranie oraz wydanie dekretu umożliwiającego kobietom pracę w instytucjach państwowych.
• 1937: Zakaz noszenia chust przez kobiety.

II wojna światowa i abdykacja

Prowadząc politykę neutralności podczas II wojny światowej, Reza Szah Pahlawi znalazł się w trudnej sytuacji. Jego odmowa zgody na stacjonowanie brytyjskich wojsk w Iranie została odebrana jako poparcie dla Niemiec. W rezultacie Wielka Brytania i Związek Radziecki dokonały interwencji militarnej w Iranie we wrześniu 1941 roku.

Pod presją obydwu mocarstw Reza Pahlawi abdykował na rzecz swojego syna Mohammada Rezy Pahlawiego. Po abdykacji Iran pozostał pod okupacją brytyjską oraz radziecką aż do 1946 roku.

Życie prywatne

Reza Szah Pahlawi miał skomplikowane życie osobiste; był sześciokrotnie żonaty. Z pierwszą żoną Mariam Chanum miał córkę Fatemah. Kolejne małżeństwa były mniej owocne pod względem potomstwa. Jego czwarta żona Tadż ol-Molouk obdarzyła go czworgiem dzieci, z których najważniejszym był następca tronu – Mohammad Reza Pahlawi. Z piątą żoną Kamar ol-Molouk urodził się syn Golam Reza Pahlawi, a z ostatnią żoną Ismat ol-Molouk miał pięcioro dzieci: Abdul Reza, Ahmad Reza, Mahmud Reza oraz Fatemeh i Hamid Reza.

Zakończenie

Reza Szah Pahlawi odegrał kluczową rolę w historii Ir

---

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).